Klimaatnacht: Inspanning vereist van burger tot politicus
“De mentaliteit van een holbewoner is menselijk”, spreekt Joris Luyendijk zijn publiek tijdens de Klimaatnacht in Lux toe. “U had er niet moeten zijn. U denkt namelijk na over de toekomst.” Gelach klinkt uit de zaal. Luyendijk was afgelopen nacht publiekstrekker op de Global Klimaatnacht in Nijmegen. Terwijl wereldleiders in Kopenhagen onderhandelen over harde afspraken over CO2-uitstoot, geven professor Milieu en Beleid Pieter Leroy en Europarlementariër Bas Eickhout hun visie. De taak van de afwezige scepticus Simon Rozendaal neemt Luyendijk graag voor zijn rekening.
“Jullie zijn samen met Drenthe het moeilijkste publiek van Nederland”, begint Joris Luyendijk zijn betoog. “Jullie zijn streng, links en kunnen niet tegen autoriteit”. Vanuit de zaal roept iemand: “vooroordelen”, wat voor Luyendijk een bevestiging is: “Dat bedoel ik”. Moeilijk of niet, het publiek valt massaal voor de woorden van de journalist. “Hij is echt goed”, fluistert iemand richting haar buurvrouw. “Zij kan beter niks zeggen”, zegt ze zodra gespreksleider Sandra van Beest een vraag stelt, “Laat hem maar praten.”
Aangezien dit linkse publiek niet tegen autoriteit kan, krijgt ze van Luyendijk telkens twee keuzes uit onderwerpen waar hij vervolgens op ingaat. Holbewoners of hotelgasten is één van deze keuzes.”Holbewoners”, klinkt meteen uit de zaal. “De mentaliteit van een holbewoner is menselijk”, volgens Luyendijk. “Holbewoners vangen een bizon om hem op te eten. Ze denken niet na over de consequenties voor de bizonpopulatie. Als een holbewoner dertig wordt, is dat al een hele prestatie. Verder hoeft hij niet te denken.”
Bedreigingen zijn lange termijn kwesties. Onze hersenen zijn er niet op gemaakt daar over na te denken, aldus Luyendijk. “Onze hersenen reageren pas als we het gevaar zien en dan is het al te laat.” Al koos het publiek holbewoners, Luyendijk legt ook uit wat hij met hotelgasten bedoelt. “Als ik in een hotelkamer zit en het personeel vraagt mij naar een andere kamer te verhuizen, moet deze kamer minstens zo goed zijn. Het liefst wil ik dan een luxere kamer. Met elektrische auto’s werkt dit hetzelfde. De overheid heeft de neiging ons als hotelgasten aan te spreken.”
Luyendijk: Mensen kunnen geen nuance aan
“Niemand weet of klimaatverandering bestaat,” antwoord Luyendijk op de vraag of hij in klimaatverandering gelooft. “Ik speel een beetje de taak van Rozendaal”, voegt hij toe. “Wetenschappers zijn net journalisten. Ze bewandelen allemaal dezelfde weg. Maar het risico kunnen we niet lopen en daarom zet ik me hiervoor in.”
Het grootste probleem in de klimaatdiscussie is volgens Luyendijk dat politici praten in uitersten en niet kunnen nuanceren. “Journalisten nemen dit over. Dat is een fundamenteel probleem, want politici praten in zekerheden over het klimaat waartussen gekozen kan worden. Wetenschappers kunnen deze zekerheden niet geven.” Dit zelfde fenomeen trad volgens Luyendijk op tijdens het debat na 11 september over moslims. “Je moest partij kiezen tussen aardige moslims of terroristen, maar zo simpel is het niet. Mensen kunnen nuance niet aan. Je kunt niet simpelweg tussen twee uiterste kiezen. Als ik moet kiezen of de zon in het Noorden of het Zuiden opkomt, is dat toch ook geen realistische keuze?”
Zijn kritiek op de media leverde een hoop weerstand op bij collega journalisten. “Dus wilde ik wat positiefs doen: milieu”, legt Luyendijk uit, en het publiek schiet in de lach. “Milieu is innovatief. Dat is positief. Als ik vanuit een column een nieuw idee lanceer, komen er meteen allerlei reacties en verhalen bij mensen op Facebook. Zo verspreidt mijn verhaal zich snel.”
En deze positieve noot wil Luyendijk zijn publiek meegeven. “Ik investeer een deel van mijn salaris in technologie. Je kunt bijvoorbeeld zonnepanelen zetten op het dak van een school. Het geld dat de school op deze manier uitspaart, kan zij steken in isolatie. Je moet zelf wat doen en dat geldt voor iedereen.” Op de vraag van gespreksleider Van Beest of dat voor minder daadkrachtigen ook geldt, reageert Luyendijk fel. “Als je niet van een bijstandsuitkering kunt leven, is dat een vorm van paternalisme waar ik niks mee kan. Een groot deel van de wereldbevolking heeft maar een fractie van deze uitkering, dus de rest kun je investeren in een positieve bijdrage aan de atmosfeer. Als dat niet kan, zou een groot deel van de mensen niet kunnen bestaan.”
Leroy: Iedereen moet zich inspannen
Pieter Leroy, Professor Milieu en Beleid op de Radbout Universiteit, vindt investering op zowel persoonlijk als bestuursniveau noodzakelijk om deze problematiek aan te pakken. Hij vindt het een brug te ver om alles in Kopenhagen in cijfers vast te willen leggen. “Meer fundamenteel is het om het klimaat te zien als onze plicht als omschakeling, vooral vanuit het rijke noorden. En al hou ik niet van deze term, wij zijn wel degene die voor verandering moeten zorgen.” Daarnaast is het volgens Leroy een herverdelingsvraagstuk. “In veel Afrikaanse gebieden wordt vooral hout gebruikt voor energie. Dit kan niet worden veranderd zonder het te financieren.”
Er is geen sprake van de keuze: óf de wereldleiders komen in Kopenhagen tot een akkoord, óf de burger moet veranderingen in zijn leven aanbrengen, legt Leroy uit. Het moet allebei. Iedereen moet zich inspannen voor het klimaat. De zaal geeft met groene en rode kaarten aan wat zij bereid is te veranderen. De vragen stelt hij aan de hand van de klimaatoffer uit het NRC Handelsblad . Het merendeel van het publiek in Lux is bereid aanpassingen te doen door bijvoorbeeld de verwarming lager te zetten en met de fiets in plaats van de auto te gaan. Vliegen blijft een lastig punt, de helft is niet bereid zijn reisjes op te geven voor een beter klimaat. “Dan zal ik jullie uit de illusie helpen”, geeft Van Beest aan, “een retourtje New York moet gecompenseerd worden met drie jaar vegetarisch eten.”
Europarlementariër Bas Eickhout vindt dat de rijke landen nu moeten investeren, omdat ze er uiteindelijk van zullen profiteren. Ontwikkelingslanden hebben geld nodig om zich op een duurzame manier te kunnen ontwikkelen. “Dit is de eerste keer dat we aan de fundamenten van de economie gaan schroeven,” legt Eickhout uit. Hij is positief over de bijdrage van Obama. “Hij kan niet in tien maanden goedmaken wat Bush in acht jaar heeft verpest. Maar zijn wil is er, dus moeten wij hem een stukje helpen.”
Vanavond zijn er genoeg duurzame hulpstukken. De duurzame dansvloer van Club Watt begint te knipperen zodra erop gedanst wordt. Gamers leven zich uit op een Nintendo Wii, waarvoor zij zelf met een fiets energie opwekken. Rien Otto kleedt belangstellenden met zijn duurzame garderobe. Ondertussen wordt het groene hert volgeplakt met memo’s voor zijn vertrek naar Kopenhagen en nodigt ons groene hert iedereen uit gratis met de bus mee naar de Nationale Beat The Heat NOW! Manifestatie te gaan. Opgeven kan via de site van ons groene hert .
Global Klimaatnacht
Datum: 9 december 2009
Sprekers: Pieter Leroy, professor Milieu en Beleid, Radboud Universiteit
Bas Eickhout, Europarlementariër
Joris Luyendijk, Journalist
Activiteiten: Optreden Dansacademie Lucia Marthas
Styling Rien Otto, Mode-ontwerper Dutch Spirit Fashion
Optreden The Wooden Constructions
Gespreksleiding: Sandra van Beest, Worldconnector
Verslag: Marloes Hamelink
