Monthly Archive for mei, 2007

Global debat: Waarom is Afrika nog steeds arm?

Datum: maandag 23 april 2007
Deelnemers:
Ralf Bodelier: journalist & publicist
Mirjam Vossen: journalist & publicist
Paul Hoebink: wetenschapper CIDIN
Hans Labohm: oud medewerker OESO, lid VVD commissie ontwikkelingssamenwerking
Gespreksleider: Evelijne Bruning, hoofdredacteur Vice Versa
Verslag: Wouter Christiaens

Waarom is Afrika nog steeds zo arm, ondanks alle miljarden (2,3 biljoen dollar over 50 jaar) aan steun vanuit het Westen? Is het de corruptie, zijn het de onderlinge oorlogen en conflicten of zijn wij in het Westen verantwoordelijk? Houden we Afrika klein met alle handelsbarri?ɬ®res en de exportsubsidies voor onze boeren?

In het boek HULP; Waarom ontwikkelingshulp moet, groeit en verandert zoeken de journalisten Ralf Bodelier en Mirjam Vossen naar antwoorden op deze en andere vragen. Wat gaat er mis in Afrika, waarom is het van belang dat wij daar iets aan doen en kan ontwikkelingssamenwerking daadwerkelijk een rol spelen bij de ontwikkeling van het Afrikaanse continent?

In de inleidende lezing gaat Mirjam Vossen in op drie verklarende standpunten voor de huidige armoede in Afrika. Ten eerste het linkse standpunt: Afrika is arm en dat ligt aan ons. Het westen heeft Afrika in het verleden uitgebuit en daarmee gezorgd voor slavenhandel en koloniale leegroof, terwijl tegenwoordig de multinationals de grondstoffen beroven.

Ten tweede het standpunt aan de rechterkant van het politieke spectrum: Afrika is arm en dat ligt aan Afrika zelf. De Afrikaanse cultuur remt vooruitgang. Door corruptie, oorlogen en de extended family blijft armoede bestaan.

Ten derde: Afrika is arm en dat ligt aan niemand. In grote delen van Afrika is honderden jaren niets gebeurd, waardoor het arm gebleven is. Niet Afrika is veranderd, maar de rest van de wereld ?¢‚Ǩ‚Äú dankzij de industri?ɬ´le revolutie. Mirjam Vossen haalt Angus Maddison aan. Hij stelt dat het gemiddelde jaarinkomen tot circa 1875 overal ter wereld ongeveer 500 dollar was. Vanaf dat moment steeg het inkomen overal behalve in Afrika.

Afrika is dus nog steeds arm en hierdoor ligt het nut van ontwikkelingshulp onder vuur. Links zegt dat de hoge schulden de hulp teniet doen, evenals de handelsbarri?ɬ®res, de landbouwsubsidies waarmee we onze eigen boeren steunen en de exportsubsidies waarmee we de Afrikaanse boeren weg concurreren. De rechtse critici beweren dat hulp weggegooid geld is en misbruikt wordt doordat dictatoriale leiders zichzelf verrijken. Ten slotte is er een kritiekpunt dat beide kampen delen: de hulpindustrie is zo groot en zo machtig geworden dat het niet meer kritisch kijkt naar de bijdrage die het zou moeten leveren.

Vossen zegt het niet eens te zijn met de kritiek op ontwikkelingshulp: ?¢‚Ǩ?ìHet bedrag van 2,3 biljoen dollar aan hulp over de afgelopen 50 jaar lijkt onvoorstelbaar groot. Maar als je het bedrag beter bekijkt, dan komt je uit op maar 22 dollar per persoon per jaar is, oftewel slechts 6 dollarcent per dag!?¢‚Ǩ¬ù Op de tweede plaats moeten we volgens Vossen het geld daar uitgeven waar de armoede het hoogst is, maar dat gebeurt nu niet. Op de derde plaats zegt ze : ?¢‚Ǩ¬ùWe geven nu helemaal niet veel uit voor directe armoedebestrijding. In de afgelopen jaren waren er andere prioriteiten bij het geven van ontwikkelingshulp: economische ontwikkeling, steun aan het Westerse bedrijfsleven, bevorderen van politieke stabiliteit, vergroting van de internationale veiligheid. Verminderen van de armoede staat op de 5de plaats als hulpmotief.?¢‚Ǩ¬ù

Mirjam Vossen gaat tot slot in op de veelgehoorde kritiek dat hulp in het geheel niet werkt: ?¢‚Ǩ?ìAls je puur kijkt naar hulpprogramma?¢‚Ǩ‚Ñ¢s die uitgevoerd worden, dan is 70% succesvol. Ontwikkelingshulp doet het dus niet veel slechter dan het huwelijk. Er zijn grote successen geboekt: de bestrijding van rivierblindheid, het tegengaan van kindersterfte en analfabetisme, het gevecht tegen aids. Kortom, niet alle ontwikkelingshulp is weggegooid geld, de hulp staat nog in de kinderschoenen. Hierdoor moeten we juist meer doen in plaats van minder.?¢‚Ǩ¬ù

Uit de zaal komt de vraag waarom de industrialisatie in Afrika niet is aangeslagen. Vossen antwoordt dat een combinatie van factoren ?¢‚Ǩ‚Äú zoals slechte klimaatomstandigheden, geen toegang tot zee, slecht bestuur, gebrekkige infrastructuur ?¢‚Ǩ‚Äú hiervoor gezorgd heeft.

Paul Hoebink vindt het boek van Vossen en Bodelier zeer welkom en voegt eraan toe dat hij het debat in Nederland over ontwikkelingssamenwerking uitermate plat vindt. Roebink gelooft niet in een schuldvraag: ?¢‚Ǩ?ìHet is te calvinistisch om over schuld te praten. De geschiedenis wijst uit dat er zeker vooruitgang geboekt is in Afrika. Het is echter wel belangrijk om ontwikkelingshulp te geven waarbij onze eigen belangen niet centraal staan. Beroemd is de anekdote van de Friese koe die we naar de tropen stuurde, een koe die het daar helemaal niet doet!?¢‚Ǩ¬ù

Debat Bodelier en Labohm

Evelijne Bruining leidt het debat in, dat gaat over de benodigde aanpak van de problemen in Afrika. Drie stellingen worden geponeerd.

1. Er mogen alleen projecten ingezet worden waarvan het succes bewezen is en er mogen geen onnodige risico?¢‚Ǩ‚Ñ¢s genomen worden.
Ralf Bodelier vindt het een vreemde stelling: ?¢‚Ǩ¬ùHet punt is dat ontwikkelingshulp natuurlijk doorlopend verandert. Er zijn allerlei ontwikkelingen, zoals de opkomst van doe-het-zelf ontwikkelingsclubjes. Hulp verandert dus doorlopend, dat is een gegeven, en dus brengt het altijd risico?¢‚Ǩ‚Ñ¢s met zich mee.?¢‚Ǩ¬ù
Hoewel verrassend is ook Hans Labohm van mening dat activiteitenontplooiing altijd risico?¢‚Ǩ‚Ñ¢s met zich meebrengt. Hij vindt echter wel dat de prioriteiten scherp gesteld moeten worden. Er gaat nu hulp naar slechte regimes en er is te veel bureaucratie zowel in Afrika als in Nederland. Of er is sprake van witte olifanten, grote projecten die ter plaatse niet goed werken.
Ralf Bodelier bevestigt het bestaan van witte olifanten in Afrika, maar wijst ook op het bestaan ervan in het westen: de Millennium Dome in Londen en de Concorde bijvoorbeeld. Bodelier vindt dat kleine projecten in Afrika zeker gestimuleerd moeten worden, maar wijst grote projecten niet bij voorbaat al af: ?¢‚Ǩ?ìWaar het grote nodig is, moet het ingezet worden, bijvoorbeeld als het gaat om de bestrijding van rivierblindheid en aids.?¢‚Ǩ¬ù

2. Er moet alleen hulp gegeven worden aan landen met een goed bestuur.
Labohm vindt dat goed bestuur zowel een doel als een voorwaarde voor hulp zijn: ?¢‚Ǩ?ìAls je hulp geeft aan een land met slecht bestuur, dan houd je dat bestuur in stand.?¢‚Ǩ¬ù Ook bij deze stelling zijn beiden het grotendeels met elkaar eens. Bodelier voegt eraan toe dat het verband tussen kolonialisme en ontwikkeling niet eenduidig is: ?¢‚Ǩ?ìIk vraag me af of onze bemoeienis met Afrika een doorslaggevende reden is geweest waarom Afrika arm gebleven is.?¢‚Ǩ¬ù
Uit het publiek komt de opmerking dat we nu aan een beperkt aantal landen hulp geven. Maar hebben al die landen goed bestuur? Bodelier antwoordt dat er nu ook hulp gegeven wordt aan zo?¢‚Ǩ‚Ñ¢n 8 landen met een slecht bestuur, waar bijvoorbeeld sprake is van corruptie en een politiebestuur. Labohm vindt dat er geen geld aan de strijkstok mag blijven hangen. Een ander criterium is dat de landen verantwoording moeten afleggen. Hij vervolgt: ?¢‚Ǩ?ìlanden met een slecht bestuur maar die een veelbelovende ontwikkeling laten zien, zouden hulp mogen krijgen.?¢‚Ǩ¬ù

Gespreksleider Evelijne Bruning brengt te berde dat momenteel de Chinezen veel aan ontwikkelingshulp doen: ze investeren veel en leggen spoorwegen aan. Bodelier antwoordt: ?¢‚Ǩ¬ùDe hulp van de Chinezen lijkt goed, maar ze doen dat in landen met slecht bestuur en nemen veel over ten koste van de lokale bevolking en ondernemers. De hulp vertoont veel overeenkomsten met onze hulp in de jaren vijftig waarbij slechte regimes in stand werden gehouden.?¢‚Ǩ¬ù

3. We moeten geen hulp meer geven, maar alleen handel drijven.
Bodelier vindt handel prachtig, maar het is volgens hem niet de oplossing: ?¢‚Ǩ?ìVaak is het onmogelijk voor een Afrikaanse kleine boer om iets op niveau te produceren dat ge?ɬ´xporteerd kan worden.?¢‚Ǩ¬ù Hulp in de vorm van bijvoorbeeld infrastructuur en onderwijs blijft volgens hem dan ook onontbeerlijk, want zonder hulp kan de handel niet gaan bloeien. Labohm is ook van mening dat je met handel niet alle armoede kunt oplossen. Landen moeten volgens hem wel toegang tot onze markten krijgen, maar het Europese landbouwprotectionisme verhindert dat. Labohm vindt die protectionistische drempel veel te hoog. Hij voegt eraan toe dat binnen de Afrikaanse landen ook sprake is van protectionisme. Daarom vindt hij dat liberalisering ?¢‚Ǩ‚Äú ook binnen Afrika zelf ?¢‚Ǩ‚Äú nodig is.

Slotwoord
Paul Hoebink houdt het slotwoord. Hij kaart 7 ?¢‚Ǩ?ìBijbelse?¢‚Ǩ¬ù punten aan:
1. De hulp is de laatste jaren gigantisch veranderd: er wordt niet meer centraal vanuit Den Haag besloten waaraan hulp wordt gegeven, maar sinds 1995 decentraal vanuit de Nederlandse ambassades. Daarbij is geen sprake meer van projecthulp maar van sectorale hulp.
2. Kleinschalige hulp is prima, maar deze hulp blijft klein en is niet altijd beter. Soms is het zelfs amateuristisch en slechter. Grote interventies blijven dan ook nodig.
3. Hulp is op zijn best een katalysator. Maar hulp is wel heel belangrijk, want het betaalt vaak 60 tot 80% van de overheidsinvesteringen.
4. Nederland heeft hulp nooit om politieke doelen gegeven. Wel vanuit armoedebestrijding en in de eerste 40 jaar duidelijk vanuit eigen economische belangen.
5. Wat betreft goed bestuur: het gaat vooral om effici?ɬ´nt bestuur, zelfs als er hier en daar wat corruptie is. Denk aan Zuid-Korea en Taiwan waar nu grote ondernemingen floreren.
6. Kolonialisme is geen doorslaggevende factor, maar wel een belangrijk factor. Kolonialisme begon met de slavenhandel die veel effect heeft gehad op de kuststaten van West-Afrika: mensen werden van de kust verdreven en tegen elkaar opgezet.
7. Hoebink is tot slot blij om te horen dat de VVD geen hulp meer wil geven aan corrupte regimes want ?¢‚Ǩ?ìnu kunnen we alsnog de hulp die we aan Suharto hebben gegeven, gaan terughalen.?¢‚Ǩ¬ù

Volgens regisseur Abderrahmane Sissako wel. In de film ‘Bamako’ beschuldigt hij het Westen er van dat zij middels het IMF en de Wereldbank de Afrikanen in armoede houden. Tijdens een volkstribunaal in de achtertuin van zijn vader, getuigen Afikanen van het onrecht dat hen wordt aangedaan. De belangrijkste klacht is dat Afrika haar waardigheid verloren is door de enorme schuldenlast.

Tuur Elzinga, coordinator van het solidariteitsfonds XminY, sloot zich tijdens het filmdebat van harte aan bij de aanklacht van de regisseur. Ook hij was het niet eens met het neoliberale beleid van de Wereldbank en IMF, dat ontwikkelingslanden verplicht tot privatisering van overheidsdiensten en het openstellen van hun markten in ruil voor schuldvermindering.
Riny Bus, hoofd van de afdeling Internationale Financiele Instellingen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, zag het wat minder somber. Volgens haar zijn er in het verleden inderdaad fouten gemaakt met de schulden, maar zijn de meeste ontwikkelingslanden nu goed op weg.

Minister Bert Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking heeft besloten een aantal cultuurorganisaties, waaronder het Hubert Bals Fonds (HBF) en het Jan Vrijman Fonds (JVF), financieel te blijven ondersteunen. Het ministerie geeft geen jaarlijkse subsidie meer, maar wil wel opdrachten geven, bijvoorbeeld het maken van films in ontwikkelingslanden.
Het HBF is een belangrijke financier van het Internationaal Film Festival Rotterdam (IFFR), het JVF betaalt voor een groot deel het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA). Beide festivals bieden een platform voor films uit ontwikkelingslanden.
De nieuwe minister erkent dat deze organisaties armoedebestrijding niet als kerntaak hebben, maar hij vindt wel dat ze een aantal ontwikkelingsrelevante activiteiten uitvoeren.
zie hier het volledige bericht